tesettür modelleri ve balkanlar bilgiler
rafi-siyasi bir kimliğe evirmeleri (ki, bu bütün Balkanlar için geçerlidir/j^'^ devletlerin gelişmesi ve ardından gelen sıkı merkezi Osmanlı yönetimi bu ı'*' eritmiş ve ortadan kaldırmıştır]; diğer etken ise ileri bir kabileleşme düzeyi,^ bulunan İllir-Arnavutların komşu oldukları ve iç içe yaşadıkları Karadağlı topluluklarını etkilemesi, benzer yapının oluşmasına örnek olmasıdır, KaiîJ kabilelerinin soy-sop temeline dayanmaması bu süreci kolaylaştırmış, Arnavutluk’taki toplumsal yapının aynısı, Karadağ'da da gelişmiştir, ^
Şöyle ki, çoğunlukla hayvancılıkla uğraşan ve yazlık ve kışlık mevkileri olu Karadağlılar, ataerkil bir aile yapısına sahiptiler. Bu şekilde büyük aileler birara ya gelerek daha büyük birlikleri (kardeşlik, bratsvo] oluşturuyordu. Dönemin diğer bütün toplumlarınm, özellikle Slavların aksine, kadın Türklerdeki gilıi yüksek bir konumda idi. Erkeğin hizmetindeki bir yaratık olarak değil, erkeğin hayat ortağı olarak görülüyordu. Yine, özellikle batı toplumlarınm abine, Karadağlılarda namus olayı ön plana çıkıyor ve kadından tam sadakat bekle niyordu. Aksi davranışların cezası çok ağırdı. Kan davasında kadına dokunul mazdı. Kan davaları çoğunlukla arazi tartışmalarından çıkıyordu. Her kabilenin kendi ortak mülkü olan ve hiç kimsenin ferdi teşebbüste bulunamadığı arazive otlağı vardı, ki zaten kabileler bu iktisadi ilişki tarzı üzerinde kurulmuşlariiı. Karadağ kabilelerinin arazi kavgaları ve ardından gelen kısır döngülü kan davu lan Türklerin bozkırdaki otlak savaşlarını akla getirmektedir.
tesettür modelleri Osmanlı döneminde kabileler nazara alınarak nahiyeler oluşturulrauştuı Nahiye kabile birliği değil, içine birkaç kabileyi alan bir yönetim birimidir, Bıı nevi Avarların kurduğu jupanhklara benzer. Yukarıda geçtiği gibi, nahiyelerinba şında serdarlar vardı. Bunun altında ise her kabilenin kendi knezi, voyvodasıve ‘baryaktarı’ bulunuyordu. Tüm kabile ileri gelenlerinin toplanarak oluşturduğu meclise ’zbor’ deniliyordu. Zbor, Türk ve Moğollardaki kurultay, Boşnaklardaki stanak ve Hırvatlardaki sabor ile aynı görünümdedir. Ülkenin en yüksek laik
BALKANLAR EL KİTABI |363
rjneticisine ‘guvernadur’ deniliyordu ve 18. yy'da Radonjic ailesi bu makamı Jujuyordu. Ancak Cetinje’deki piskoposluğun başı olan vladikalar fiili olarak on-Ijrın üzerinde idi ve ülkenin gerçek yöneticileri olarak öne çıkıyorlardı. Yukarda ı^çen Rus asıllı Küçük Scepan hariç tutulursa, 18. yy'a vladikaların şahsında petroviü ailesi damgasını vurmuş, Karadağ’ın bir devlet haline gelme süreci bu ailenin etrafında gelişmiştir. Son Petrovic olan Nikola'nm 1918’de kovulmasıyla lıem aile, hem de devlet sona ermiştir.
KAYNAKÇA
Emecen, Feridun, "Osmanlı Siyasi Tarihi: Kuruluştan Küçük Kaynarca’ya", OsmanlI Devleti Tarihi (1. Cilt), yay. E. İhsanoğlu, İstanbul, 1999.
İmamovic, Mustafa, Historija Bosnjaka, Sarajevo, 1997.
Ilgûrel, Müçteba, "Üçüncü Ahmet", Doğuştan Günümüze Büyük İslam Tarihi, C.ll, İstanbul, 1993, s.115-136.
—,"Üçüncü Mustafa" , Doğuştan Günümüze Büyük İslam Tarihi, C.ll, İstanbul, 1993,5.151-165.
Inbaşı, Mehmet, "Balkanlar'da Osmanlı Hakimiyeti ve İskan Siyaseti”, Türkler, C.9, Ankara, 2002, s.l54-164.
|orga, Nicolae, Osmanlı İmparatorluğu Tarihi, 5 cilt, çev. N. Epçeli, İstanbul, 2005.
Köse, Osman, "XVIII. Yüzyıl Osmanlı-Rus Münasebetleri", Osmanlı, C.l, Ankara, 1999,5.536-549.
Pejovic, Dzoko, "Stvaranje Drzave i Jacanje Jedinstva Crnogorskih i Brdskih Plemena (Kraj XVII - Srijedine XIX vijeka)" Crna Gora, Beograd, 1976.
Rakocevic, Novica, "Razvitak moderne drzave i gradzanskog drustva u Crnoj Gori", Crna Gora, Beograd, 1976.
Stanojevic, Gligor, "Borba Crnogorskih, brdskih i hercegovackih pleme-na protiv turskih vlasti (XV1-XVI1I v.), Crna Gora, Beograd, 1976.
Uçarol, Rıfat, "Küçük Kaynarca Antlaşmasından Sonra Osmanhiı İmparatorluğu (1774-1787)", Doğuştan Günümüze Büyük İslam Tarihi, ll.Cilt, İstanbul, 1993,5.179-202.
falçınkaya, Alaaddin, "XVIII. Yüzyıl: Islahat, Değişim ve Diplomasi Dönemi (1703-1789), Türkler, C.12, Ankara, 2002, s.479-511.tesettür modelleri
