tesettür modelleri ve balkanlar konu
Bosna’nın merkezdeki reformlardan doğrudan etkilenmesi ilk II. Mahmutzj. manında olmuştur. II. Mahmut 1813’de Bosna’daki tımar ve zeâmetlerindağım ve kullanımında kanunsuz uygulamaların önlenmesi için Bosna Valisi Silalıtj, Ali Paşa’ya yetki veren bir ferman göndermiştir. Ali Paşa kendisine verileneımj yerine getirmek için gayret göstermiş, ancak bölgedeki yeniçeri ve sipahilerin muhalefeti yüzünden herhangi bir başarı elde edememiştir.tesettür modelleri Mahmut döneminde Bosna’daki esas sıkıntı Yeniçeri Ocağı'nın kaldınlıııa. sıyla başlamıştır. Ocağın kaldırılmasından iki ay sonra, bölgede ocağın kalıt, nlmasma ve Asâkir-i Muhammediye’nin kurulmasına dair ayrı ayrı fermaaljı gönderilmiştir. Fakat halk bu fermanlara karşı çıkarak, büyük bir isyan başlan Vali Mustafa Paşa asilerin tehdidinden kurtulmak için Travnik Kalesi'ne çekilıt Böylece eyalet asilerin eline geçti. Ancak Yeniçeriler arasındaki anlaşmazlık çıkınca, yeni Vali Abdürrahim Paşa isyanı bastırdı. İsyan sonunda yeniçeri önder-leri ve isyana katılanlar çok ağır şekilde cezalandırıldılar.
BALKANLAR EL KİTABI |369
Gradaşçeviç’in hareketi çağdaş Bosnalı yazarlar tarafından otonom istekleri-„in yüksek sesle dile getirilmesi olarak yorumlanmıştır. İsyan daha sonra nasıl yorumlanırsa yorumlansın o an için Bosna'da çok ciddi değişikliklere neden ol-ıjıuştur. İlk olarak 1833’de Hersek Bosna'dan ayrılarak mutasarrıflık haline getirilmiş ve isyan esnasında gösterdiği hizmetten dolayı mutasarrıflığı Ali Paşa'ya verilmiştir. Daha sonra kapudanlık müessesesi kaldırılarak, yerine mütesellim-liklerkurulmuştur. Pek çok eski kapudan, ayan ve sipahi mütesellim olarak tayin edilmiştir. Böylece onlar geçmişle kıyaslanamayacak oranda merkezi otoriteye bağlı kimselere dönüşmüşlerdir. Vali Mehmed Vecîhî Paşa 4 Kasım 1835 tarihinde bir alay süvari redif askerinin yazımına başlamıştır. Halk durumu hoş karşılamış gibi görünse de sürtüşme ve karışıklıklar devam etmiştir.
3-Tanzimat’ın Bosna'da Uygulanmasına Dair İlk Çalışmalar
Tanzimat Fermanı’nm ilanının ardından ferman hükümlerinin nasıl uygulanacağına dair açıklamanın yer aldığı bir emir Evail-i Ramazan 1255 (8-17 Kasım 1855) tarihinde ülkedeki bütün idari birimlerin merkezlerine gönderilmiştir. Böylece o dönemde beklenmeyecek bir hızla fermanın uygulanmasına geçilmiştir. Genelgenin başına Gülhâne Hatt-ı Hümâyûnu’nun bir sureti eklenmiş daha sonra fermanın ilan gerekçeleri, nasıl ilan edildiği açıklanmıştır. Genelgenin sonunda Padişah fermana muhalefet edecekleri lanetlediğini açıkça ifade ederek herkesten gönderilen emirlere riayet etmesini istemiştir. Fermanda dikkati çeken noktalar şunlardır:
Fermanın ilan tarihinden itibaren Müslüman veya Gayrimüslim her kim olursa olsun herkesin can, mal, ırz ve namusu korunacaktır. Bu konuda herkes eşit ve serbesttir.
tesettür modelleri Kanun karşısında en büyüğünden en küçüğüne kadar herkes eşittir.
Vezirden çobana kadar hiç kimse hakkında kanunlara uygun şekilde yargılanmadan herhangi bir işlem yapılmayacaktır.
Mahkemelerde şahıslar hakkında idam cezası verilmesi halinde, İstanbul'dan izin alınmadan bu ceza uygulanmayacaktır.
İşlenen suçlara verilecek cezalar şahsi olacak, bir kimse akrabaları veya yakınları suç işlediği için cezalandırılmayacak ve meydana gelen olaylardan sorumlu tutulmayacaktır.
Vergi meselesi kesinlikle bir çözüme kavuşturulacaktır.
Askerlik sorunu kesin olarak çözüme kavuşturulacaktır.
Bosna’daki durum devletin diğer bölgelerine göre daha hassastı Bosna Hersek'te Osmanlı öncesinden beri feodal bir hiyerarşi hüküm teydi. Bosna’nın tamamına yakını büyük çiftliklerden oluşmaktaydı, rak sahipleri kendi idareleri altında bulunan ve topraklarında işçi olarak reaya ile kanun önünde eşit oldukları ilkesini kabul etmediler. Müslümanlar reformlardan ne de reformların getirmeyi vaat ettiği faydalardan yararlann^' istemiyorlardı. Aslında durum reaya için de belirsizdi. Onlar da kendilerineve,j len haklardan ne ölçüde ve nasıl yararlanacaklarını bilmiyorlardı.
4-Kargaşa Dönemi (1840-1843)
Bosna Müslümanları, XVII. yüzyıldan beri Avrupa’daki Osmanlı gücûnûnej sağlam kalesiydi. Bu yüzden Bosnalı Beyler Tanzimat uygulanırsa bu kaleninzj. rar göreceğinden dahası yıkılacağından endişe etmekteydiler. Beylerin dûşiı çeleri Müslüman halk tarafından da paylaşılmaktaydı. Çünkü onların içerisinjf daha önce başka Osmanlı topraklarından (Macaristan ve Belgrat paşalığı gibi] gelenler vardı. Bosna Müslümanlar için Avrupa’daki son sığınaktı. Tanzimafır, uygulanması Hıristiyanlara daha fazla hak verilmesi ve dolayısıyla Müslûna üstünlüğünün sonu demekti. Buna izin verilemezdi. Öyle de oldu. Boşnaklarapi açık fermana muhalefete başladılar.
Nihayet 1840 yazında olgunlaşan çalışmalar açıkça isyana dönüştü. İM Eylül’ünde Saraybosna’da başlayan hareket Banaluka’ya kadar sıçradı. Fırsat kollayan Avusturya olayları bahane ederek, Bosna'da Hıristiyanlann yaşam şartlarının düzeltilmesi için Osmanlı Hükümeti’ne baskı yapmaya başladı Avusturya'yı diğer Batılı devletler takip etti. Olayların uluslararası bir hal al alması üzerine, hükümet bir müfettişi acil olarak bölgedeki olayları incelemesi için Bosna Hersek'e gönderdi.tesettür modelleri
